Referandum: Ne nedir, ne değildir?

Birçok kişi 12 Eylül’de yapılacak referandumda neye “Evet” veya neye “Hayır” diyeceği hakkında pek bilgi sahibi değil. Her ne kadar değişikliklerin neler getireceğini anlatan birçok yazar ve site olsa da “Çeşit iyidir” düşüncesiyle ben de dilimin döndüğü, kalemimin yazdığı karıyla yapılan değişiklikleri anlatmaya çalışayım.

Bu nedenle Referandumda oylanacak maddeleri ve değişiklik öncesi ile sonrası arasındaki farkları genel hatlarıyla şu şekilde açıklamak mümkün:

1. Pozitif ayrımcılık: Kanun önünde eşitlik maddesinde yapılan düzenleme ile çocuklar, yaşlılar, özürlüler, şehitlerin eş ve çocukları ile malul ve gazileri korumak için alınacak tedbirler ve çıkarılacak kanunlar anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olmaktan çıkartılıyor. Anayasanın mevcut haliyle bu kategoriye girenlerin korunması ve yaşamlarının kolaylaştırılması için çıkartılacak yasalar Anayasa Mahkemesi’ne götürüldüğü zaman bu yasaların iptali söz konusu olabiliyor.

2. Özel hayatın gizliliği: Mevcut durumda kamu kurumlarına verilen kişisel bilgilerin (TC Kimlik No, ikamet bilgileri, ailevi bilgiler, sağlık bilgileri vs.) kamunun başka kurumlarınca da kullanılabilmesi söz konusu. Yani sizin hastaneye veya tapu müdürlüğüne verdiğiniz kişisel bir bilgiyi devletin diğer birimleri herhangi bir izin almadan kullanabiliyorlar. Bu maddede yapılan değişiklikle bunun önüne geçilmiş oluyor.

Ayrıca devletin kurumları tarafından sizin hakkınızda tutulan bilgilerin sizden saklanması mümkün olamayacak. Hakkınızdaki bilgilere ulaşabilecek ve içlerinden yanlış olanları düzeltebileceksiniz. Böylece fişleme vs. gibi olayların da önüne geçilmiş olacak.

3. Yerleşme ve seyahat hürriyeti: Mevcut durumda yurtdışına çıkış yasağı birçok kurum tarafından konulabilmekte. Yani vergi daireleri, emniyet, savcılık gibi makamlarca verilebilen yurtdışına çıkış yasağı yapılacak düzenleme ile sadece mahkeme tarafından alınabilecek. Böylece cüzi miktarlarda dahi olsa vergi cezaları vs. yüzünden yurtdışı seyahat özgürlüğü engellenmemiş olacak.

4. Ailenin korunması ve çocuk hakları: Çocuk istismarına ve şiddete karşı devletin, çocukları koruyucu tedbirleri almasını sağlayan değişiklik maddesidir.

5. Sendika kurma hakkı: Mevcut durumda çalışanların birden çok sendikaya üye olmaları yasaktır. Bu maddede yapılan değişiklikle çalışanlar aynı anda birden çok sendikaya üye olabilecekler.

6. Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı: Mevcut durumda memurların maaşları ile ilgili çalışmalar toplu görüşme yöntemi ile yapılıyor. Eğer bu görüşmelerden bir sonuç çıkmaz ise memurlar, Bakanlar Kurulu tarafından verilecek artışa razı olmak durumundalar. Yapılacak değişiklikle memurlara da işçiler gibi toplu sözleşme hakkı veriliyor. Böylece görüşmelerde alınacak kararlar resmi ve geçerli bir akde bağlanmış oluyor.

7. Grev hakkı ve lokavt: Mevcut durumda grev ve lokavt durumlarında meydana gelebilecek taşkınlıklardan ve maddi zararlardan sendikalar sorumlu tutuluyor. Yapılan düzenleme bu tür durumlarda sendikaların sorumluluklarını en aza indiriyor.

8. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı: Kurulacak olan Kamu Denetçiliği Kurumu ile kamuda (devlet dairelerinde) karşılaşılan her türlü haksızlık, eksiklik ve yanlışlıklar ile ilgili şikayetlerin yapılıp hakların aranabileceği bir kurum oluşturuluyor. Mevcut durumda bu tür işlemlerin mahkemelerce yapılması gerekiyor ki günümüz adalet sisteminde bu tür durumlardan sonuç alabilmek için birkaç yıl beklemek gerek. Değişiklik ile vatandaşın kamu kurumlarındaki sorunlarının daha hızlı çözüme kavuşması sağlanacak.

9. Milletvekilliğinin düşmesi: Mevcut anayasada eğer bir parti kapatılırsa, partinin kapatılmasına neden olan – olmayan bütün milletvekillerinin de milletvekilliklerinin düşmesi öngörülüyor. Yapılan düzenleme ile milletin verdiği milletvekilliği görevinin sadece millet tarafından geri alınabilmesi sağlanacak.

10. Başkanlık Divanı: TBMM Başkanlık Divanı’nın görev süresinde yapılan düzenleme ile Başkanlık divanı’nın görev süresinin, seçildiği yasama döneminin sonuna kadar devam etmesi sağlanacak.

11. YAŞ kararlarına yargı yolu: Şimdiye kadar 17 bin civarında personel, herhangi bir gerekçe gösterilmeden ordudan ihraç edildi. Ve bu ihraç kararlarına karşı hukuki bir yol mevcut değil yani kesin. Yapılan düzenleme ile YAŞ kararlarına da yargı yolu açılıyor ve ordudan atılan personelin hakkını araması için mahkemeye başvurması sağlanıyor.

12. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler: 6. maddede yapılan değişiklikle memurlara verilen toplu sözleşme hakkı nedeniyle bu maddede de değişiklik yapılması gerekiyor.

13. Görev ve sorumluluklar, disiplin kovuşturulmasında güvence: Mevcut durumda memurlara verilen disiplin cezalarına karşı yargı yolu kapalı. Oysaki bazı durumlarda amir-memur anlaşmazlıkları gibi durumlar nedeniyle birçok memura amirleri tarafından ceza verilmekte. Yapılan değişiklikle bu tür durumlarda da kanun önünde hak arama güvencesi getiriliyor.

14. Adalet hizmetlerinin denetimi: Madde, adalet hizmetlerinin, hakimlerin, savcıların ve hizmetlerinin denetlenmesinde düzenlemeler getiriyor.

15. Askerî yargı: Mevcut durumda, siviller ile askerler arasında meydana gelen hukuki durumlarda askeri mahkemeler yetkilidir. Bu durum, sivillerin de askeri mahkemelerce yargılanmasına olanak veriyor. Yapılan düzenleme ile sivillerin artık askeri mahkemelerde yargılanmasına son veriliyor. Askeri mahkemeler sadece askerlikle ilgili durumlarda görev yapacak.

16. Anayasa Mahkemesi kuruluşu: Anayasa Mahkemesi’nin yapısında yapılan değişiklik ile Anayasa Mahkemesi de gelişmiş ülkelerdeki gibi çağdaş ve daha geniş katılımlı bir yapıya dönüştürülmesi sağlanıyor.

17. Anayasa Mahkemesi üyeliğinin görev süresi ve üyeliğin sona ermesi: Mevcut durumda Anayasa Mahkemesi’ne üye seçilen kişi kaç yaşında olursa olsun 65 yaşına kadar burada üyelik yapmaktadır. Bu durum da genç yaşta (mesela 40 veya 45 yaşında) üye seçilen birinin 20-25 yıl mahkeme üyeliği yapmasına olanak sağlıyor. Yapılan düzenleme ile artık bu limit 12 yıla indiriliyor. Ayrıca bir kişinin birden çok defa Anayasa Mahkemesi’ne üye seçilmesi de önleniyor.

18. Anayasa Mahkemesi görev ve yetkileri: Mevcut durumda Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılamadığından iç hukuk yollarının tükenmesi durumunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvuru yapılıyor. Yapılan düzenleme ile Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı tanınıyor. Bu yolla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan başvuruların azaltılması hedefleniyor.

19. Anayasa Mahkemesi çalışma ve yargılama usulü: Yapısında ve üye sayısında yapılan değişikliklere uygun olarak Anayasa Mahkemesi’nin çalışma usulünde düzenlemeler yapılıyor ve Anayasa Mahkemesi’nin çağdaş normlarda bir yapıya kavuşması sağlanıyor.

20. Askerî Yargıtay: Askerî Yargıtay’ın kuruluşu, işleyişi, mensuplarının disiplin ve özlük işleri mevcut durumda askerlik hizmetlerinin gereklerine göre de sağlanırken maddeden “askerlik hizmetlerinin gerekleri” bölümü çıkartılıyor ve Askerî Yargıtay’ın daha bağımsız hale gelmesi sağlanıyor.

21. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi: Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin kuruluşu, işleyişi, yargılama usulleri, mensuplarının disiplin ve özlük işleri mevcut durumda askerlik hizmetlerinin gereklerine göre de sağlanırken maddeden “askerlik hizmetlerinin gerekleri” bölümü çıkartılıyor ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin daha bağımsız hale gelmesi sağlanıyor. Böylece askeri mahkemelerde düşük rütbeli olan hâkim ve savcıların yüksek rütbeli olan subayları yargılaması daha tarafsız ve bağımsız şekilde yapılabilecek.

22. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu: Mevcut durumda hem sınırlı temsil hem de kast sistemi benzeri bir sistemle oluşturulmuş olan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), yapılan değişikliklerle hem daha katılımcı, hem de daha çok temsil kabiliyetine sahip bir yapıya getirilerek demokratik bir yapıya kavuşturuluyor.

23. Ekonomik ve Sosyal Konsey: Kurulacak konsey ile ülkenin ekonomi politikalarının oluşturulmasında hükümete yardımcı olacak bir yapı oluşturuluyor.

24. Geçici Madde 15: Bu madde ile 12 Eylül darbesini yapan darbeciler, kendilerine korunma zırhı oluşturulmuşlardı. Bu maddenin kaldırılması ile 12 Eylül darbesini yapan darbecilere yargı yolu açılacak ve darbecilerin yargılanması sağlanacak. Her ne kadar artık fiili anlamda çok fazla bir şey ifade etmese de içerdiği genel anlam itibariyle anayasa, darbecileri ve darbeyi koruduğu bir maddeden kurtulmuş olacak.

25. Geçici Madde 18: Bu madde ile mevcut Anayasa Mahkemesi’nin, yapılan değişikliğe uygun şekilde yapılandırılması sağlanacak.

26. Geçici Madde 19: Bu madde ile mevcut Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun, yapılan değişikliğe uygun şekilde yapılandırılması sağlanacak.

Yorumlar (1)

  1. Yüreğine kalemine sağlık. Çok güzel olmuş.

Bir Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Lütfen bütün alanları doldurun.